انجمن مطالعات جهان اسلام
| تاریخ ارسال: 1401/11/2 |
در ابتدای نشست که به همت انجمن مطالعات جهان اسلام و با مشارکت مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی برگزار شد دکتر مهدی اسدی دبیر نشست و عضو هیات مدیره انجمن به معرفی مختصر برنامههای انجمن مطالعات جهان اسلام در دوره جدید فعالیت خود پرداخته و از علاقهمندان و متخصصان حوزه جهان اسلام دعوت نمود تا در برنامههای انجمن مشارکت داشته باشند. در ادامه نشست سرکار خانم دکتر فاطمه جرجران شوشتری دکتری اندیشه سیاسی و آشنا به مسائل عراق؛ بحث خود را با موضوع مبانی تاریخی و فکری جریان صدر ارائه کرد، ایشان سیر تحول و پیشینه تاریخی و اجتماعی جریان صدر در کشور عراق را در سه دوره دستهبندی کرد که به جریان صدر سوم با محوریت مقتدی صدر منجر شده است. این پژوهشگر حوزه اندیشه سیاسی، اندیشه سیاسی جریان صدر را یک اندیشه بنیادگرایانه اسلامی معرفی کرد و ظرف تحولات این جریان را، شرایط محیطی کشور عراق از جمله سختگیریها و بدرفتاریهایی معرفی کرد که از ناحیه حاکمیت کشور عراق و حزب بعث بر علیه شیعیان اعمال میشد، که در خلال آن اسلامگرایی و مرجعیت شیعه از اسلام سنتی به اسلام سیاسی و عملگرا در حوزه سیاسی و اجتماعی تحول یافته است. دکتر جرجران برای تبیین فعالیتهای سیاسی و اجتماعی مرجعیت شیعه در کشور عراق به تأسیس تأسیس جماعه العلما و نقش شهید سیدمحمدباقر صدر در آن اشاره کرد. (جریان صدر اول) که بیانیههایی که توسط ایشان و از طرف جماعه العلما منتشر شد تبدیل به مرامنامه جریان صدر گرید. محور این مرامنامه اسلامگرایی و تلاش در جهت احیا و اجرای تعالیم اسلام در عرصه سیاسی و اجتماعی بود. از نکات مهمی که ایشان در این قسمت به آن تأکید داشت فاصله گرفتن و تزاحم هویتی جریان صدر سوم با محوریت مقتدی صدر از این مرامنامه بود.
جرجران جریان صدر دوم را نیز بهعنوان نمونههای دیگر از بنیادگرایی در بین شیعیان معرفی کرد که بر مبنای اندیشه سیاسی و اجتماعی صدر اول (سید محمدباقر صدر) بنیان نهاده شده و توسط سیدمحمد صدر رهبری شده است. سیدمحمد صدر که احیاگر هویت شیعی در عراق بوده است.
ایشان در ادامه به بحث جریان بنیادگرایی شیعه در عراق با معرفی نقاط اشتراک و افتراق حزبالدعوه و جنبش صدر پرداختند. در این رابطه به شکلگیری جریان صدر سوم نیز اشاره کردند که مدعی اسلام گرایی جدید بود و ویژگی هایی از جمله حمایت از مستضعفان، مقابله با غرب، عدم پذیرش ظلم، نگرش ایدئولوژیک به دین و توسعه دین بر همه ابعاد زندگی را مدنظر داشت و در واقع یک هویت جدید برای شیعه عراقی تعریف میکرد. این سبب شکلگیری یک حالت تقابلی بین جریان صدر سوم با جریانهای قبلی میشود. نکته مهم دیگر در این خصوص وجاهت بخشیدن به یک رابطه مرید مرادی در جریان صدر سوم بین رهبر جریان (مقتدی صدر) و طرفداران بود.
ایشان همچنین به این نکته نیز پرداختند که اختلاف جریانهای سیاسی شیعی در عراق از سنخ اختلاف عقیدتی نیست بلکه از نوع تضاد ایدئولوژیک است و ناشی از طرح متفاوت جریانهای مختلف برای حضور در قدرت است و این ایدئولوژیهای سیاسی است که هویت جدید ایجاد میکند و راهکار انتخاباتی جریان صدر در انتخاباتهای ۲۰۱۸ و ۲۰۲۱ نیز بر این اساس شکل گرفته است. عنوان این راهکار «بنیان مرصوص» بوده است که برای بسیج سیاسی و جلب آراء توسط جریان صدر با موفقیتهای قابل توجهی همراه بوده است.
در بخش دیگری از این نشست تخصصی، دکتر جبار شجاعی؛ عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) و عضو هیئت مدیره انجمن مطالعات جهان اسلام سخنرانی کردند. ایشان عراق جدید (پس از دوره صدام حسین) را متأثر از فضای کلی فرهنگی و اجتماعی عراق معرفی کرد که با ویژگیهایی شناخته میشود. دکتر شجاعی فضای جامعه عراق را یک فضای همراه با درگیری و خشونت در طول دورههای مختلف معرفی کردند که خشونت در آن امری عادی محسوب میشود چراکه خشونت ریشه در تاریخ و فرهنگ عراق دارد و البته نسبت به آن از سوی جامعه و مردم پذیرش نیز وجود دارد.
دکتر شجاعی بر این نظر است که جامعه عراق یک جامعه موقتی و لحظهای است و با این وجد در خصوص تحولات عراق و روابط خارجی این کشور باید به این مسئله توجه داشت که تا چه حد میتوان راهبردی به این تحولات و روابط توجه داشت؟ شجاعی جامعه عراق بعد از دوره صدام حسین را یک جامعه دچار بحران هویت معرفی کردند که دارای دو نوع اسلام گرایی انقلاب و اعتدالی است. البته یک جریان ملیگرا که در شرایط فعلی لیبرال شده است نیز در این کشور فعال است.
ایشان حرکت به سمت فضای لیبرال از سوی جریان های حتی اسلامگرایانه در کشور عراق را ناشی از حضور آمریکا در عراق دانستند. که باعث اتفاقاتی مانند روشنفکر بار آوردن دانش آموزان در مدارس عراق در طول این سالها شده است.
شجاعی چالش اساسی در جامعه عراق جدید را چالش تدین معرفی کرد و افراد جامعه را دو دسته میداند: ساکت نسبت به تدین اسلامی و منتقد نسبت به تدین اسلامی. جریان های سیاسی تلاش دارند تا به سمت خواست مردم حرکت کنند. بر این اساس جریانهای سیاسی پس از صدام حسین در یک دوگانه صورتبندی شدهاند: جریانهای اسلام گرا و جریانهای سکولار.
ایشان معتقد بود جامعه به دو بخش قدرت سیاسی و قدرت اجتماعی تقسیم میشود که قدرت سیاسی همراه و به تبع قدرت اجتماعی به سمت عقلانیت حرکت میکند. جریان صدر نیز به سمت اسلام سکولار حرکت می کند. مقتدی صدر میخواهد یک جریان فراسرزمینی باشد و بر اساس ویژگیهای تاریخی و خانوادگی خود را عقل برتر تعریف کرده است. ادعای مقتدی صدر این است که آمریکا ستیز اصلی من هستم. جریان صدر با جریان اهل سنت نیز بر سر مفهوم ملیگرایی اشتراک دارد.
مطالب مشابه
دفعات مشاهده: 874 بار |
دفعات چاپ: 350 بار |
دفعات ارسال به دیگران: 0 بار |
0 نظر
.jpg)
(1).jpg)